Keywords
fire
fire victims
Jews
charitable aid
press reports
How to Cite
Abstract
This article is a case study that addresses disasters in Poland, focusing on their impact on the Jewish population. It examines the circumstances surrounding a fire that occurred at the end of April 1930 in the small town of Przeworsk, which at the time was also the seat of Przeworsk County. The article highlights the tragedy experienced by the Jewish residents living in the part of the town affected by the fire. The authors assess the preparedness of the town’s fire brigade to protect both property and lives in the event of such a disaster, as well as the condition of the Jewish population in that area before the fire. They analyze the rescue efforts for both people and property, the scale and consequences of the fire, and the efforts made to provide material aid to the victims. These efforts were organized by committees established for this purpose, municipal authorities, and the broader community, predominantly Jewish. The article also demonstrates the important role the media (in this case, the contemporary press) played in informing the public about disasters and mobilizing support for relief efforts.
References
Akcja na rzecz pogorzelców Przeworska (1930a). Nowy Dziennik, No. 112.
Akcja na rzecz pogorzelców w Przeworsku (1930b). Nowy Dziennik, No. 117.
Benbenek, J. (1974). Okres międzywojenny. In A, Kunysz, A., ed., Siedem wieków Przeworska. MRN w Przeworsku.
Bocheński, A. (2001). Miasteczko galicyjskie fenomen architektury drewnianej. In Z. Beiersdorf, A. Laskowski, eds., Rozwój przestrzenny miast galicyjskich położonych między Dunajcem a Sanem w okresie autonomii galicyjskiej. Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego.
Chuchla, A. (2010). Niebylec i okolice w starej fotografii. Gmina Niebylec.
Chrobak, Ł. (2021). Książe Andrzej Lubomirski Ordynat i przemysłowiec w latach 1882–1939. Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Czerwony, P. (2024). Kańczuga trzech kultur. Zarys dziejów miasteczka w XIX i XX wieku. Bonus Liber.
-45 domów pastwą pożaru w Przeworsku (1930). Ilustrowany Kuryer Codzienny, No. 113.
-43 Domy mieszkalne spłonęły! (1930). Przegląd Tygodniowy, No. 36.
Fuks, M. (1982). Prasa żydowska w Polsce lat 1918–1939: jej rola i miejsce w życiu politycznym, społecznym gospodarczym kulturalnym kraju. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, No. 3-4.
Gajerski, S. F. (1981). Zarys dziejów Cieszanowa. Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział w Przemyślu.
Gajerski, S. F. (1986). Zarys dziejów Narola. Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział w Przemyślu.
Gajerski, S. F. (2001). Okręgowy Związek Ochotniczych Straży Pożarnych w Jarosławiu. In Z. Beiersdorf, A. Laskowski, red., Rozwój przestrzenny miast galicyjskich położonych między Dunajcem a Sanem w okresie autonomii galicyjskiej. Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego.
Groźny pożar w Przeworsku (1930a). Gazeta Lwowska, No. 98.
Groźny pożar w Przeworsku (1930b). Kurjer Polski, No. 114.
Groźny pożar w Przeworsku (1930c). Słowo Polskie, No. 114.
Haptaś, K. (2023). W dobie autonomii galicyjskiej. In S. Zych, S., ed., Dzieje Kolbuszowej, Vol. 2. Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Kolbuszowej, Regionalne Towarzystwo Kultury im. J.M. Goslara w Kolbuszowej.
Hodalska, M. (2018). Kataklizmy w mediach. Dziennikarskie relacje z klęsk żywiołowych. Księgarnia Akademicka.
Hoff, J. (1992). Społeczność małego miasta galicyjskiego w dobie autonomii. Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
Hoff, J. (2001). Wygląd małych miast galicyjskich w XIX i na początku XX wieku. In Z. Beiersdorf, A. Laskowski, ed., Rozwój przestrzenny miast galicyjskich położonych między Dunajcem a Sanem w okresie autonomii galicyjskiej. Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego.
-1,500 Homeless (1930). Daily Herald, April 28.
In dem hauptsächlich von Juden bewohnten Städtchen Przeworsk hat eine Feuersbrunst (1930). La Tribune Juive, No. 19.
Karpiński, A., Nowosielska, E., ed. (2021). Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Katastrofalny pożar w Przeworsku (1930a). Chwila, No. 3983.
Katastrofalny pożar w Przeworsku (1930b). Głos Poranny, No. 116.
Katastrofalny pożar w Przeworsku (1930c). Ilustrowany Kuryer Codzienny, No. 111.
Komunikat Urzędu Wojewódzkiego o pożarze (1930). Chwila, No. 3983.
Kozak, S. (2003). Stan badań nad historią Przeworska. Prace Historyczno-Archiwalne, No. 13.
Krosno na rzecz pogorzelców Przeworska (1930). Nowy Dziennik, No. 122.
Kruk, W. (2021). Pożary i ochrona przeciwpożarowa Przeworska XVI-XX w. przyczynek do badań. Przeworskie Studia Regionalne, No. 4.
Książka adresowa członków Związku Żyd. Stowarzyszeń Humanitarnych „B’nei B’rith” w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie (1932). Nakładem Związku Żydowskich Stowarzyszeń Humanitarnych „B’nei B’rith” w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie.
Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł (1929). Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej.
Kto padł ofiarą w Przeworsku (1930). Chwila, No. 3986.
Kubrak, T. (2016). Dzieje Lubaczowa. Lubaczów od czasów najdawniejszych do lipca 1944, Vol. 1. Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu.
Kutrzeba, M. (2023). Katastrofalny pożar z 1907 r. Błażowej czynnikiem modernizacji przestrzeni miejskiej. In M. Zemło, ed., Małe miasta. Utrapienia i niedole. Collegium Suprasliense w Supraślu, Uniwersytet w Białymstoku.
Kuźma, M. (2011a). Kierunki działalności izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Przeworsku w latach 1918–1939. Historia Ecclesiastica, No. 2.
Kuźma, M. (2011b). Zakres i formy działalności kulturalno-oświatowej przeworskich Żydów w okresie międzywojennym. Prace Historyczno-Archiwalne, No. 23.
Lista pogorzelców (1930). Chwila, No. 3989.
Lista strat w Przeworsku (1930). Nowy Dziennik, No. 111.
Miasto Przeworsk spłonęło, (1930). Gazeta Gdańska, No. 97.
Miasto Przeworsk w zgliszczach, (1930). Expres Zagłębia, No. 113.
Na pogorzelców Przeworska (1930). Gazeta Lwowska, No. 99.
Na zgliszczach Przeworska (1930). Nowy Dziennik, No. 110.
Obywatele! (1930). Chwila, No. 3989.
Obywatelski Komitet Ratunkowy (1930). Nowy Dziennik, No. 139.
Olbrzymi pożar Przeworska (1930). Goniec Wielkopolski, No. 99.
O pomoc dla pogorzelców Przeworska! (1930). Chwila, No. 3989.
O pożarze w Przeworsku (1930). Naprzód, No. 99.
-1,500 People Homeless (1930). Sheffield Daily Telegraph, April 28.
Pilat, T., ed. (1904). Podręcznik statystyk Galicyi, Vol. 7. Krajowe Biuro Statystyczne.
Posiedzenie Rady Miejskiej (1930). Ziemia Przemyska, No. 28–33.
Po strasznym pożarze w Przeworsku. O natychmiastową pomoc dla bezdomnych pogorzelców (1930). Express Jarosławski, No. 18.
Pożar m. Przeworska (1930). Gazeta Bydgoska, No. 99.
Pożar Przeworska (1930a). Czas, No. 96.
Pożar Przeworska (1930b). Dziennik Kujawski, No. 99.
Pożar Przeworska (1930c). Dziennik Poznański, No. 99.
Pożar Przeworska (1930d). Goniec Częstochowski, No. 100.
Pożar Przeworska (1930e). Kurier Poznański, No. 194.
Pożar Przeworska (1930f). Kurjer Poranny, No. 115.
Pożar Przeworska (1930g). Słowo Pomorskie, No. 100.
Pożar Rawy Ruskiej (1923). Nowości Illustrowane, No. 32.
Pożar w Przeworsku (1930). Kurjer Warszawski, No. 114.
Przeworsk. Pożar zniszczył 43 zabudowania i domy murowane. Poszkodowane są 324 osoby (1930). Robotnik, No. 117.
Przeworsk. Wielki pożar (1930). Górnoślązak, No. 101.
Przeworsk w płomieniach (1930a). Chwila, No. 3983.
Przeworsk w płomieniach (1930b). Nowy Dziennik, No. 109.
Przyczyna pożaru w Przeworsku nie ustalona (1930). Glos Narodu, No. 110.
Sakiewicz, M. (1930). Pożar w Przeworsku dnia 26 IV 1930. Strażactwo Zawodowe, No. 5.
Spector, S., Wigoder, G., eds. (2001). The Encyclopedia of Jewish of the Life Before and During the Holocaust, Vol. 3. New York University Press.
Sroka, Ł. T. (2014). Members of the „Leopolis” Humanitarian Society in Lvov (1899–1938): A Group Portrait. Scripta Judaica Cracoviensia, No. 12.
Sroka, Ł. T. (2016). Stowarzyszenie Humanitarne „Leopolis” we Lwowie (1899–1938). Główne kierunki działalności. Kwartalnik Historyczny, No. 1.
Statystyka pożarów 1928–1930 (1934). Główny Urząd Statystyczny.
Stepkiewicz, P. (1990). O starym Przeworsku gawęda. Przeworskie Zapiski Historyczne, No. 1.
Straszliwy pożar w Przeworsku (1930a). Gazeta Poranna, No. 9201.
Straszliwy pożar w Przeworsku (1930b). Walka z Pożarem, No. 5–6.
Straszny pożar w Przeworsku (1930). Piast, No. 18.
Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1914 (1914). Nakładem Prezydium C. K. Namiestnictwa.
Śliwa, M. (1991). Kwestia żydowska w polskiej myśli socjalistycznej. In F. Kiryk, ed., Żydzi w Małopolsce. Studia z dziejów i osadnictwa i życia społecznego. Południowo-Wschodni Instytut Naukowy w Przemyślu.
Śpieszmy z pomocą pogorzelcom (1930). Chwila, No. 3985.
The greater part of the Polish township of Przeworsk (1930). The Hebrew Standard of Australasia, Vol. 36, No. 1.
The major part of the township of Przeworsk (1930). Northern Whig, April 28.
Ulicki, B. (2021). Pożary dawnej Warszawy. Wydawnictwo Rozpisani.pl.
Wielki pożar w mieście Przeworsku (1930). Dziennik Bydgoski, No. 100.
Wielki pożar w Przeworsku (1930a). Głos Narodu, No. 109.
Wielki pożar w Przeworsku (1930b). Naprzód, No. 98.
Wielki pożar w Przeworsku (1930c). Wiek Nowy, No. 8657.
Wierzbieniec, W. (2003). Żydzi w województwie lwowskim w okresie międzywojennym. Zagadnienia demograficzne i społeczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Wnęk, S. (2022). Strzyżów miasteczko jakich wiele. Archiwum Państwowe w Rzeszowie.
Wołoszyn, M. (2011). Dawny Przeworsk na pocztówkach i fotografiach do 1944 roku. Wydawnictwo Libra.
-43 zabudowań spłonęło w Przeworsku (1930). Gazeta Codzienna, No. 6740.
Zielecki, A. (1998). Ludność Przeworska w okresie autonomicznym (1867–1918). Przeworskie Zapiski Historyczne, No. 3.
Z inicjatywy Komitetu Lokalnego Org. Sjon. Przeprowadzono zbiórkę pieniężną (1930). Nowy Dziennik, No. 139.
ARCHIVAL SOURCES
Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK), Związek Żydowskich Stowarzyszeń Humanitarnych B’nei B’rith (BB).
Archiwum Państwowe w Przemyślu (APP), Akta miasta Przeworska (AmP).
APP, Akta Józefa Benbenka (AJB).
Muzeum w Przeworsku (MwP), Zespół Pałacowo-Parkowy (ZPP).
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Humanities and Social Sciences