Keywords
Diocese of Vilnius
the Pac family
Vilnius/Wilno
Grand Duchy of Lithuania
artistic foundations
How to Cite
Abstract
The article focuses on a relatively little known aspect of the history of the cathedral in Vilnius and its treasury, during the period from 1671 until 1684, when Mikalojus Steponas Pacas was Bishop. His episcopate was difficult as it was the period of disputes with a chapter reluctant to nominate him, his struggle for the episcopal see with Kazimieras Pacas, his relative and Bishop of Samogitia, and of rebuilding Vilnius and the Grand Duchy of Lithuania after the period of wars and the occupation by Muscovy. While strengthening his position, Mikalojus Steponas Pacas referred to his great predecessors, thus creating a sort of spiritual genealogy linked with the history of the state and the diocese. He cherished the memory of the bishops of Vilnius by caring for the objects from the treasury in the cathedral, their liturgical foundations, and the various prints and accompanying graphics. His well thought-out self-creation was connected with the need for sacral legitimisation. Mikalojus Steponas Pacas’s contribution in equipping the cathedral’s treasury is presented against this backdrop. A critical analysis of previous opinions concerning his outstanding input to the history of the cathedral’s treasury and its interesting artistic foundations has been made.
References
Bobiatyński K., Michał Kazimierz Pac – wojewoda wileński, hetman wielki litewski. Działalność polityczno-wojskowa, Warszawa 2008.
Bogacka K., Insygnia biskupie w Polsce. Pierścień, pektorał, infuła XI-XVIII w., Warszawa 2008.
Bonito Fanelli R., Five Centuries of Italian Textiles. 1300–1800. A Selection from the Museo del Tessuto Prato, Firenze 1981.
Borkowska M., Leksykon zakonnic polskich epoki przedrozbiorowej, t. 2 i 3, Warszawa 2005 i 2008.
Czarski B., Stemmaty w staropolskich książkach, czyli rzecz o poezji heraldycznej, Warszawa 2012.
Czyż A.S., Fundacje artystyczne rodziny Paców: Stefana, Krzysztofa Zygmunta i Mikołaja Stefana. „Lilium bonae spei ab antiquitate consecratum”, Warszawa 2016.
Czyż A.S., Kościół świętych Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie, Wrocław-Warszawa-Kraków 2008.
Czyż A.S., Pacowska pompa funebris – pamięć o zmarłych jako element propagandy rodu [w:] Nie wszystek umrę. Pamięć o zmarłych w kulturze staropolskiej, red. Jankowski A., Klonder A., Bydgoszcz 2015, s. 93–111.
Davanzo Poli D., Riccadona N.M., Panteghini I., Masiero E., Majcen M., Otto secoli di arte tessile ai frari: sciamiti, velluti, damaschi, broccati, ricami, Padova 2014.
Diariusz sejmu nadzwyczajnego 1670 roku, oprac. Przyboś K., Ferenc M., Kraków 2004.
Drews J., Honor consummatus liliorum [...] Nicolai Stephani Pac [...] episcopi Vilnensis..., Wilno 1682.
Gryglewski P., De sacra antiquitate. Odwołanie do przeszłości w polskiej architekturze sakralnej XVI wieku, Warszawa 2012.
Guidetti G.M., Il reliquairio di santa Maria Maddalena de’Pazzi a Vilnius e l’attività di Giovanni Comparini e Giuseppe Vanni per la corte di Toscana: nuovi documenti, „Bollettino della Accademia degli Euteleti della Città di San Miniato”, 2012, nr 79, s. 197–215.
Jamski P., Ołtarz relikwiarzowy w wileńskiej kaplicy św. Kazimierza w pierwszej połowie XVII wieku, „Barok. Historia-Literatura-Sztuka” 12, 2005, nr 2, s. s. 41–44.
Janicki M., Willa Eustachego Wołłowicza w Werkach pod Wilnem i jej epigraficzny program ideowy, „Barok. Historia-Literatura-Sztuka”, 6, 1997, nr 2, s. 123–149.
Kałamajska-Saeed M., Litewska Pietà Michała Anioła [w:] Mowa i moc obrazów. Prace dedykowane profesor Marii Poprzęckiej, Warszawa 2005, s. 55–58.
A.S. Czyż
Kobielus S., Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002.
Kraszewski J.I., Wilno od początków jego do roku 1750, t. 2, Wilno 1840.
Kurczewski J., Kościół zamkowy czyli katedra wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju, t. 1, Wilno 1908; t. 3, Wilno 1916.
Lengnich G., Prawo pospolite Królestwa Polskiego, Kraków 1836.
Lietuvos didžiosios kunigaikštystės valdų ir didikų portretami iš ukrainos muziejų [katalog wystawy], Lietuvos dailės muziejus Vilniaus paveikslų galerija, 4 VII – 28 X 2012, Vilnius 2012. Lietuvos sakralinė dailė XI-XX a. pradžia. Lietuvos tūkstantmečio programos ir Jubilejinių2000 metų parodos krikščionybė Lietuvos mene katalogas [katalog wystawy], Lietuvos dailės muziejus, t. 4 kn. 1, Vilnius 2006.
Liškevičienė J., Mundus emblematum: XVII a. Vilniaus spaudinių ilustracijos, Vilnius 2005.
Matušakaitė M., Portretas lietuvos didžiojoje kunigaikštystėje, Vilnius 2010.
Modus et ordo boni regiminis in dioecesim Vilnensem introducendi sancitus et ex mandato […] Nicolai Stephani Pac…, Vilnae 1682.
Niesiecki K., Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 7, Lipsk 1841.
Okulicz M., Złotnictwo sakralne dominium warmińskiego od połowy XIV do końca XVIII
wieku, Olsztyn 2006.
Pauliukevičiūtė R., Šilkas ir auksas. XV-XVIII a. šilkiniai audiniai Bažnytinio paveldo muziejaus liturginių drabužių rinkinyje, Vilnius 2014.
Pesci L., Il manifatture fiorentine del cinque e seicento nella collegiata di Montevarchi, „Jaquard”, 2001–2002, nr 48, s. 2–6, 13.
Przyagłowski W., Żywoty biskupów wileńskich, t. 3, Petersburg 1860.
Rachuba A., Pac Mikołaj Stefan [w:] PSB, t. 24, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1979, s. 738–741.
Sapieha M.J., Lilium praesulea tiara coronatum […] in solenni inauguratione in antistitem Vilnensem […] Nicolai Stephani Pac…, Varsavia 1682.
Smieszkowic A., Xεξακονθαλιθως incredibilis pulchritudinis, et incomparabilis percii valorisque, gemma scilicet ecstatica virgo divina Maria Magdalena de Pazzis…, Kraków 1671.
Stróżyk P., O potrzebie i możliwościach badań nad herbami złożonymi. Uwagi na przykładzie ikonograficznych źródeł heraldycznych z Wielkopolski [w:] Ad fonts. O naturze źródła historycznego, red. Rosik S., Wiszewski P., Wrocław 2004, s. 201–225.
Summaryjny wypis z protokołów aktów kapituły kathedralnej wileńskiej od r. 1501 do r. 1783 października 22, oprac. Bohusz K. [w:] Oпиcaнie pyкопиcнaгo oтдъленiя
Bилeнcкoй публичнoй библioтeки…, вып. 1, Bильнa 1895.
Świat ze srebra. Złotnictwo augsburskie od XVI do XIX wieku w zbiorach polskich, red. Fryz-Więcek A., Kraków 2005.
Taszycka M., Włoskie jedwabne tkaniny odzieżowe w Polsce w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971.
Topolska M.B., Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku, Poznań-Zielona Góra 2002.
Tylkowski W., Disquisitio physica ostenti duorum puerorum…, Oliva 1674.
Vitkauskienė B.R., Złotnictwo wileńskie. Ludzie i dzieła XV-XVIII wieku, Warszawa 2006. Pamięć o poprzednikach… 29
Wijuk Kojałowicz K., Kazania o męce Pańskiej [...] w kościele wileńskim ś[w]. Jana [...] na wielki piątek miane..., Wilno 1675.
Wojniłowicz M., Exultavit […] Mikołajowi Stefanowi Pacowi […] przy solennym dziękczynieniu Panu Bogu za otrzymaną w Rzymie expedycyią…, Wilno 1682.
Wolff J., Pacowie. Materyjały historyczno-genealogiczne, Petersburg 1885.
Woźniak M.F., Złotnictwo sakralne Prus Królewskich. Studium typologiczno-morfologiczne, Toruń 2012.
Zahorski W., Katedra wileńska, Wilno 1904.
Zujienė G., Ceremoniał ingresu biskupów wileńskich w XVII-XVIII wieku, „Barok. HistoriaLiteratura-Sztuka”, 13, 2006, nr 1, s. 59–77.
Zujienė G., Historia skarbca katedry wileńskiej (od założenia do dzisiaj) [w:] Skarbiec katedry wileńskiej. Zamek Królewski w Warszawie 2 lipca – 28 września 2008, Zamek Królewski na Wawelu 15 października 2008 – 15 stycznia 2009 [katalog wystawy], red. Nowacki D., Saratowicz-Dudyńska A., Warszawa 2008, s. 31–49.
ARCHIWA
AGAD AR dz. II.
AGAD AR dz. V nr 11214/2.
AGAD Platerowie z Antuzowa, nr 8.
Archiwum Narodowe w Krakowie oddz. Wawel ZZG 754.
ASF MP 4493.
ASF MP 4494.
BCzart 425.
LDM B-5 Ap-1 b-15.
LMAVB f. 43-228.
LMAVB f. 43–19583.
LMAVB f. 264–1362.
LMAVB f. 273–2425.
LMAVB f. 318–2309.
LVIA SA 7.
LVIA SA 9.
LVIA SA 25.
LVIA SA 26.
LVIA f. 694 ap 1 no 3670.
VUB f. 3–2109.
VUB f. 3–2237.
VUB f. 4-A 2472.
VUB f. 32295.
All texts published in the journal Humanities and Social Sciences are available in the full version on the website of HSS.
Open Access – CC BY 4.0
This is an open access journal which means that all content is freely available without charge to the user or his/her institution. The articles are published under the terms of the Creative Commons licence (CC-BY 4.0), including the following fields of exploitation comprising:
1) the right to publish the Work in print in book and digital form and to distribute it in book and digital form, including by displaying, playing, broadcasting, making it publicly available by the Publisher and third parties,
2) the right to record and reproduce all or part of the Work on paper and in the form of a digital record and in any other possible way by the Publisher,
3) the right to enter the Work into computer memory and save the Work in the IT systems of the Publisher and other entities distributing digital content,
4) the right to archive the Work and make copies of the Work on electronic media by the Publisher, without quantitative restrictions,
5) the right to digitise the Work and to perform conversions/transformations of the Work in electronic form into other digital formats by the Publisher and third parties,
6) the right to distribute the Work, including via the Internet or other ICT networks by the Publisher and other third parties, in a way that allows viewing, reading, copying the content of the Work in electronic form, i.e. all elements belonging to it, whereby copying shall be understood as the saving of the Work made available to an interested person on a medium of their choice,
7) the right to store the Work in the database of the Publisher and other entities distributing the Work in any form, as well as its processing in the database of the Publisher and third parties,
8) right to translate and publish the Work in one of the modern languages in any form by the Publisher and third parties.
The full text of the license is available at the following link: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.en